![[RSS]](http://tweakimg.net/g/if/v2/icons/rss_small.png){kind=icon}
Landen
Het begrip 'land' zal de meesten niet onbekend zijn, maar de meesten van ons aanvaarden het als iets wat is en staan er niet bij stil wat voor een idioot idee het eigenlijk is.het land
1) gebied met grenzen en een eigen regering
Voorbeelden: `de landen van Europa`
Synoniem: staat
2) stuk grond van een boer
Voorbeeld: `op het land werken`
Bron: http://www.woorden.org/index.php?woord=land
Gaan we even terug in de geschiedenis dan zien we stammen die hun eigendom, in dit geval land volgens de 2de betekenis, verdedigen. Deze waren namelijk nodig om te overleven.
Door de jaren heen zien we dit evolueren naar grote lappen land waarbij een kleine minderheid zeggenschap heeft over de mensen die dat land bewonen en bewerken.
Dit proces ging echter in veel gevallen niet zonder slag of stoot, de landsgrenzen zijn immers al vele malen hertekend. Ook de manier waarmee die minderheid omging met de meerderheid
heeft al vele vormen aangenomen.
Dit allemaal in het kort om maar aan te geven dat de geschiedenis van het concept "land" de bewoners ervan eigenlijk nog maar weinig goeds heeft gebracht.
Oorlog
Het meest frapante aan een "land" is dat je al van bij de geboorte zowat gebrandmerkt wordt met zo'n bewoners-labeltje. Je hangt dus willens-nillens vast aan de machtshebbers van dat land.
Nogal ridicuul dat iemand die enkele kilometers verder wordt geboren plots andere regels en wetten moet naleven. Of erger nog, dat je geboren wordt te midden een oorlog. Niet omdat je daarvoor hebt gekozen maar omdat dat nu net de plaats moest zijn waar je geboren bent. Je hebt dus geen keuze, als we even emigratie buiten beschouwing laten.
Mochten al die landen vergelijkbaar zijn, dan zou je nog kunnen zeggen dat het er eigenlijk weinig toe doet. Helaas is de realiteit anders. Dictaturen en regimes zijn zelfs op de dag van vandaag nog
niet verdwenen. En oorlogen zijn er ook nog teveel.
En dat brengt me tot het volgende punt... Hoe dwaas zijn oorlogen?
Het eenvoudigste antwoord daarop is er op wijzen wie de beslissing neemt om een oorlog te starten en wie er aan het front moet gaan vechten en alle gevolgen van die beslissing moet dragen.
Als bijkomend antwoord wil ik er op wijzen dat er nogal een grote doorsnede is tussen de groep die moet vechten en de groep die normaal verantwoordelijk is voor het grootste deel van het bruto binnenlands product. De regering zendt dus eigenlijk zijn beste en sterkste werkkrachten naar het front om te sneuvelen of getekend te raken voor het leven. Hoe kun je dan nog zeggen dat die regering het beste voor heeft met zijn inwoners? En waarom pikken die inwoners dat?
Keuzevrijheid
Maar laten we even terugkomen op emigratie. Want dat is toch een vorm van keuzevrijheid? Ik laat je even in de waan.
Emigratie is relatief eenvoudig als je van een Europees land naar ergens anders wil gaan. Maar dit geldt niet als je van een gemiddeld Afrikaans land naar een Westers land wil. En dan hebben we het nog niet over pakweg een land als Iran of Afghanistan.
Een eigen land stichten is trouwens ook geen sinecure. Het kan natuurlijk, maar daar gaat veel aan vooraf. Kijk naar Somaliland dat nog steeds niet erkend wordt.
Ook aansluiten bij een ander land is geen normale praktijk.
Stel dat de Antwerpenaren plots het idee hebben dat het in Nederland toch veel beter is en dat ze de rechten en plichten aan de andere kant van de grens meer genegen zijn.
Ik zou zeggen: verleg die grens dan. Jammer voor de Belgen, ze moesten maar beter regeren. Die grens is overigens, behoudens wat paaltjes die we er geplaatst hebben, niet zichtbaar. Ze is er enkel in onze verbeelding.
Je kunt bij ons wel de regering van je eigen land kiezen, maar niet het land waartoe je behoort... Terwijl er geen enkele niet-politieke reden is waarom een groep mensen niet plots een andere bestuur zou willen. Waarom de inwoners naar het land verhuizen als je ook het land naar de inwoner kan brengen?
Regeringscontract
Want wat is nu eigenlijk een regering?
In een representatieve democratie, is de regering een groep mensen, gekozen door het volk, die de staat besturen. En wat mag dat besturen dan inhouden? Laten we even enkel dingen opsommen:de regering
groep mensen die een staat besturen
Voorbeeld: `Het staatshoofd en de ministers vormen de regering.`
Bron: http://www.woorden.org/index.php?woord=regering
- wetten maken met als doel orde te scheppen in de chaos
- openbare diensten verlenen
Voorbeelden: onderwijs, pensioenen, justitie - openbare werken uitvoeren
Voorbeelden: wegenwerken, openbare gebouwen
Laten we even samenvatten:
De regering voorziet de inwoners van hun staat van gemeenschappelijke infrastructuur, diensten en regels en wordt hiervoor vergoed middels de belastingen.
Als ik het zo verwoord lijkt het in weinig anders als:
Mijn internet service provider voorziet mij van de infrastructuur voor toegang op het internet, een klantendienst en regels voor de toegang (bvb: FUP) en ik vergoed hen daarvoor met abonnementsgeld.
Waarom zou het dan niet mogelijk moeten zijn om van 'regeringsprovider' te wisselen? Als zowel klant als aanbieder een contract bereiken dan moet dit toch kunnen?
Ongelijkheid
Als in de huidige toestand een land dan zo'n idioot concept is, wat houdt het dan eigenlijk nog in stand? Als je't mij vraagt is de grootste factor ongetwijfeld ongelijkheid. Arm en rijk zal er al zeker de belangrijkste vorm van zijn. Geloof mag van mij op nummer 2.
Elke regio in deze wereld heeft zo wel zijn redenen om ongelijk te zijn. En als die niet meteen gevonden wordt dan komt er wil iemand op de proppen met iets nieuw. In Europa zie je daarom meer en meer nationalistische partijen een hoge vlucht nemen.
Ze meten de bevolking, of een deel daarvan, een bepaalde identiteit aan en spelen op de emotie daarrond om zichzelf af te zonderen van de anderen. Eigenlijk beweren ze dat tegenwerken ons meer vooruit helpt dan samenwerken. Probeer ik dat aan mijn baas verkocht te krijgen dan ben ik daar geheid aan het einde van mijn loopbaan.
Ook internationaal wordt ongelijkheid uit het niets gemaakt.
Of wil je me vertellen dat de bevolking van andere werelddelen minderwaardig is? We verschillen hoogstens cultureel. De rest los je met ontwikkeling op. Niet het geitewollen-sokken ontwikkeling
van het doneren aan NGO's maar onderwijs en educatie. De rest komt dan geleidelijk aan wel vanzelf.
En hier in Europa? Hoe lossen we die perceptie van ongelijkheid op?
Wel, neem de hint maar aan: we wonen in een democratie.
Tweakers gezeur
Je kan geen artikel/blog over T.net meer openslaan of er wordt gezeurd. Het was vroeger beter. Het is te commercieel. Het is te dit. Het is te dat.
Tijden veranderen, T.net verandert ook. Of dat nu ten goede is of niet, daar kan iedereen zijn mening over hebben. Maar hier, op het wereldwijde internet, is schreeuwen en afbreken zoveel leuker, toch?
Het hoort precies zo, iedereen doet het. Kijk er de vele fora, nieuwssites, facebooks, twitters en andere van deze tijd maar op na. Iedereen lijkt wel een vat vol gif dat op elk moment van het internetuur op barsten staat. Spuien of breken, heet het.
Mijn geloof in de mensheid wordt op het internet danig op proef gesteld. Zijn het dan allemaal schreeuwers? Heeft niemand nog een goed woordje voor zijn medemens? Of zijn het "die 10%" die het verzieken voor iedereen? Maar als het "die 10%" is, dan moet de andere kant van het spectrum ook bestaan. Waar zijn dan "die andere 10%"? Wie helpt nog constructief mee om de moeilijkheden en problemen op te lossen? Wie denkt mee in plaats van al roepend op de rem te gaan staan.
En dan hebben we 20% gehad. Wat denkt die 80% middenmoot dan? Laat het hen koud? Zijn ze blij dat die 10% roept wat zij denken? Of zijn ze te vreedzaam om in het midden van een laaiende discussie te gaan staan?
Ik heb ook een mening over enkele van de aanpassingen van Tweakers v7. Ik heb ook een mening over de content op T.net. Maar tegelijk met het ventileren van mijn mening probeer ik ook oplossingen aan te dragen over welke weg T.net kan bewandelen om het voor mensen die mijn mening delen hier terug naar hun zin te maken. In de volksmond "slaan en zalven tegelijk" genoemd.
Tot welke 10% behoor jij?
Tijden veranderen, T.net verandert ook. Of dat nu ten goede is of niet, daar kan iedereen zijn mening over hebben. Maar hier, op het wereldwijde internet, is schreeuwen en afbreken zoveel leuker, toch?
Het hoort precies zo, iedereen doet het. Kijk er de vele fora, nieuwssites, facebooks, twitters en andere van deze tijd maar op na. Iedereen lijkt wel een vat vol gif dat op elk moment van het internetuur op barsten staat. Spuien of breken, heet het.
Mijn geloof in de mensheid wordt op het internet danig op proef gesteld. Zijn het dan allemaal schreeuwers? Heeft niemand nog een goed woordje voor zijn medemens? Of zijn het "die 10%" die het verzieken voor iedereen? Maar als het "die 10%" is, dan moet de andere kant van het spectrum ook bestaan. Waar zijn dan "die andere 10%"? Wie helpt nog constructief mee om de moeilijkheden en problemen op te lossen? Wie denkt mee in plaats van al roepend op de rem te gaan staan.
En dan hebben we 20% gehad. Wat denkt die 80% middenmoot dan? Laat het hen koud? Zijn ze blij dat die 10% roept wat zij denken? Of zijn ze te vreedzaam om in het midden van een laaiende discussie te gaan staan?
Ik heb ook een mening over enkele van de aanpassingen van Tweakers v7. Ik heb ook een mening over de content op T.net. Maar tegelijk met het ventileren van mijn mening probeer ik ook oplossingen aan te dragen over welke weg T.net kan bewandelen om het voor mensen die mijn mening delen hier terug naar hun zin te maken. In de volksmond "slaan en zalven tegelijk" genoemd.
Tot welke 10% behoor jij?
SSD: hoe veilig is je data?
Bij SSDs denkt iedereen meteen aan snelle en dure hard-disk vervangers. Pralines in plaats van confituur tussen je boterham. Volgens een recente poll wil bijna 10% van de tweakers een SSD onder de kerstboom. Maar hoe veilig is je data op zo'n SSD?
Edit:
Ik edit niet graag een blogitem, maar naar aanleiding van de vele comments duw ik er dit en een kleine update in de conclusie toch maar even tussen:
In het onderstaande stukje bekijk ik enkel een aantal punten waarop het met SSDs op technologisch vlak kan misgaan. Ik hou geen rekening met de kans waarmee het mis kan gaan.
Solid state drive zijn eigenlijk mini-computers. Dit kan je best zien op volgen diagram van Texas Instruments:
Waar het blokje CPU staat, bedoelen ze ook echt CPU. Veelal gaat het over een ARM-core, soms zelf multi-core, waar de nodige periferie in een SoC gebundeld is.
Aangezien het een 'generieke' CPU core is, draait er dan ook gewoon software op. Meestal een RTOS met daarboven de SSD-specifieke applicatie.
En om tot het punt te komen: alle software bevat bugs. Als developer doet het me zelfs geen pijn om dit te moeten toegeven. Nog nooit een verdwaalde rozijn in een wit brood gevonden? Of een slak op een krop sla?
Er zijn wel enkele gekende voorbeelden zoals de befaamde 8MB bug van Intel, de verdwijnende Corsair drives, etc. Zoek maar eens op de termen "SSD firmware bug".
De impact van deze bugs kan gaan van verlies van data tot data corruptie en zelfs tot dode drives.
Voor dit stukje moet ik even wat dieper graven in hoe filesystems werken en dan vooral over de functie van een journal.
Een journal beschrijft eigenlijk wat de volgende actie op de drive is, bvb bij het verwijderen van een file:
• Markeer dat file X zal verwijderd worden in de journal
• Verwijder file X
Deze journal staat ook gewoon in een aparte stukje in het filesystem. Er zijn verschillende soorten journalling waar ik nu verder niet op inga. Belangrijk is om te weten dat journalling, om correct te werken een garantie moet krijgen van de drive waarop gewerkt wordt. De drive moet het commando om de cache leeg te maken correct verwerken.
Tussen het schrijven naar de journal en het effectief uitvoeren van de actie wordt namelijk typisch zo'n commando naar de drive gestuurd. Dit zorgt ervoor dat de journal effectief op de flash geschreven is vooraleer overgegaan wordt tot het effectief uitvoeren van die actie.
Bij bovenstaand voorbeeld, veronderstellend dat de drive alles zo lang mogelijk in cache houdt:
Je ziet dat er veel punten zijn waar het kan misgaan. Ik heb trouwens het stukje cache leegmaken zelf overgeslaan, daar komen we later op terug.
Ik haalde het hierboven al aan: het filesystem leeft op de garantie dat de drive het commando voor het leegmaken van de cache naleeft. Helaas is dit niet altijd het geval, in de naam der performantie en levensduur.
Er zijn enkele redenen waarom drives veel data in de cache houden:
• Er is een (kleine) kans dat de data kort erna opnieuw overschreven wordt. Niet wegschrijven naar disk betekent dus dat je een kostbare erase-cycle uitspaart wat de levensduur van de drive ten goede komt.
• Hoe meer data een drive in de cache heeft, hoe beter de wear-leveling van de drive zijn werk kan doen. Opnieuw komt dit de levensduur van de drive ten goede.
• Schrijven naar de cache is sneller dan schrijven naar het flash-geheugen. Met een reusachtige cache van 512MB kun je behoorlijk veel bufferen aan zeer hoge snelheid.
Ik kan al raden wat zo'n SSD met 512MB cache doet als z'n cache voor de helft vol zit en er een "FLUSH CACHE" commando aankomt. Die kijkt even of niemand hem ziet en veegt het commando nadien gewoon lekker onder de mat.
Uit ervaring weet ik dat sommige sandforce drives ook gewoon dit commando negeren om dan zelf elke 2 seconden de cache leeg te maken. Helaas is dit niet voldoende. Het punt waarop de drive de data wegschrijft is niet het punt waarop het filesystem dit wil. Je hebt dus geen enkele garantie dat je data bij stroomuitval correct is.
Een hele hoop acroniemen om te vertellen dat flash-geheugen foutgevoelig is. Ik zal de gedetailleerde werking van een SSD besparen, zie daarvoor dit uitstekende artikel.
Er zijn enkele zaken toch belangrijk om te vermelden. NAND flash bewaart zijn data door electronen op te slaan in kleine cellen. Wanneer je data leest, dan kijk je eigenlijk hoeveel lading er in een cel zit. Voor SLC (single level cell) heb je maar 2 niveau's: 0 en 1. Voor de meeste MLC heb je er 4 en nu is er zelfs TLC met 8 niveau's.
Bij 8 niveau's gaat het over zeer kleine verschillen in lading. Er kunnen dus veel meer foute bits zijn bij het uitlezen. Dan laten we het verschil in aantal wis-cyclussen (en dus de levensduur van je drive) nog achterwege.
Bitfouten zijn niet plezant. Het gaat namelijk over corrupte data. Een NAND flash komt trouwens af fabriek met veel kapotte cellen. Niet erg, want er bestaat zoiets als ECC, error correcting code.
Van NAND flash specifieert de fabrikant telkens hoeveel bitfouten je mag verwachten. Typische getallen waren vroeger 1bit/256byte, die met standaard Hamming codes konden opgelost worden. Nu gaat het over veel grotere getallen van 4bit/512byte. Ik dacht trouwens al ergens 16bit per 512byte te hebben zien passeren... Hiervoor moeten zwaardere algoritmes zoals Reed-Solomon en BCH gebruikt worden.
Soms wordt het toch echter teveel en kunnen zelfs die kunstjes je data niet redden.
Meestal houdt een SSD controller bovendien bij het uitlezen rekening met het aantal fouten dat gecorrigeerd wordt en als dit oploopt, wordt het blok geheugen als slecht gemarkeerd zodat het niet meer gebruikt wordt. Dit voorkomt meestal tijdig dat je data verloren gaat, maar soms ook niet.
De eerlijkheid gebiedt me hier om te zeggen dat ook gewone harde schijven ECC nodig hebben.
Weet je nog de overstap naar sectoren van 4KB? 1 van de redenen is dat ECC dan over grotere blokken kan uitgerekend worden en er dus iets minder overhead is. Op zich is hier dus weinig verschil met harde schijven.
Er is nog iets wat je over NAND flash moet weten. Een conventionele harde schijf is ingedeeld in sectoren van 512bytes, of sinds recent 4KB. No magic. Gewoon een hoop sectoren achter elkaar.
NAND flash wordt anders ingedeeld, op volgorde van groot naar klein:
• Erase blocks. De kleinste eenheid waarmee flash gewist kan worden (bvb 128KB)
• Pages. De kleinste eenheid waarmee flash geschreven en gelezen kan worden. (bvb 2KB)
• Cellen. Slaan individuele bits, of groepen van bits op.
Elke NAND flash specifieert een gemiddeld aantal erase-cycles per erase-block. Voor SLC gaat dit over een 100000, eMLC doet er 30000, bij MLC gaat het afhankelijk van het type over een 10000, 5000 of 3000 en voor TLC spreekt men over een duizendtal. Telkens je dus een erase block wist wordt hij een 'jaartje ouder'. Om in diezelfde metafoor te blijven: je kan dus maar beter profiteren van wat het leven je te bieden heeft.
Aangezien je NAND flash leest en schrijft in blokken die enkele grootteorden kleiner zijn dan een erase block moet er wear-leveling toegepast worden. Er zijn veel trucs die ze kunnen toepassen, maar die zijn hier nu even niet van belang.
Wat wel van belang is, is dat hier een hele boekhouding bij komt kijken en dat de drive terwijl jij denkt dat ie uit z'n neus zit te vreten, eigenlijk bezig is om ervoor te zorgen dat ie langer meegaat en ook snel blijft. Er wordt dus gelezen en geschreven op momenten dat je het niet verwacht.
Bovendien houdt een flash nog heel veel metadata bij (bvb het aantal keren dat een blok geschreven/gewist is geweest, een mapping van sector naar een pagina in NAND flash, etc.)
Hierbij komen we dus ook nog even terug op wat er gebeurd als de drive zijn cache leegmaakt. Op dit moment moeten bvb die mappings bijgewerkt worden. Als dit incorrect gebeurt, dan raken files corrupt. Je kan dan bijvoorbeeld plots data van de ene file in een andere terugvinden. Echt gebeurd! Eigenlijk komt dit overeen met wat er kan gebeuren op een filesystem zonder journaling of incorrecte journaling door een ontbrekend flush cache-commando.
Als de stroom op zo'n moment dus uitvalt, kun je maar hopen dat de firmware in je drive goed voor je data zorgt... Helaas vind je over dit soort failures geen statistieken; wat je niet ziet, ...
Tot slot, iets wat ik ook pas recent heb ontdekt en waar je nog maar weinig informatie over vindt...
Bij MLC kun je meerdere bits opslaan per cel. Fabrikanten verminderen het aantal cellen die ze groeperen tot pages niet, aangezien dit meer plaats op de chip zou vereisen. Dus eigenlijk kun je per fysieke page, meer data kwijt. Vermoedelijk laten ze de grootte van een logische page niet meegroeien voor andere redenen zoals ECC correctie. In plaats daarvan organiseren ze een fysiche page in logische pages.
Ik hoor je al denken: maar dan moet je telkens wissen als je 1 van de logische pages wil schrijven! Dit is echter niet waar. Je kan een page meerdere keren beschrijven tussen 2 erases.
En hier komt het addertje... Als je de 'upper' page beschrijft en de stroom valt uit, dan is er een grote kans dat je ook de 'lower' page corrupt maakt. Dit fenomeen heet "lower page corruption" en komt enkel voor bij MLC en TLC. Bij TLC is het probleem trouwens nog erger aangezien je nog meer data corrupt maakt.
Veel van de beschreven problemen kunnen verholpen worden door ofwel het gebruik van een drive met supercap (of gelijkwaardig) zoals de Intel 310 en 710 reeksen of door het gebruik van een UPS.
De andere problemen hangen af van de kwaliteit en het type van het flash-geheugen en de kwaliteit van de firmware in de drives. Kan iemand me nog vertellen waarom Intel zijn eigen firmware schreef voor zijn drives met SandForce controller? Het was niet omdat ze geld over hadden... Ik herinner me nog een tweakblog waar de auteur het aantal RMAs per merk en drive in grafiekjes goot. Wordt het een en ander al duidelijk?
Mijn persoonlijke ervaringen stemmen me bovendien pessimistisch. Het gros van de fabrikanten lijkt performance en levensduur van een drive ver boven de veiligheid van die data te stellen. En eerlijk: wat heeft het een supersnelle drive die 10jaar mee gaat van zin als de data erop bij het minste ongeluk corrupt kan worden?
Edit:
Naar aanleiding van de comments hier toch ook even een nuancering. Mijn zorg is niet dat SSDs kapot kunnen gaan. Big deal, ik heb ook al menig HDD versleten. Mijn zorg is wel dat fabrikanten performance en endurance boven reliability stellen. Er zijn enkele trade-offs mogelijk in het H/W design en in de firmware en het lijkt er sterk op dat alle vendors deze trade-offs steevast naar performance laten overhellen, want dat staat goed in de benchmarks en heeft dus direct gevolg op de verkoop. Anderzijds berichten de media (hier vooral magazines en websites) enkel en alleen over performance en (theoretische) endurance. Er worden geen testen gedaan op reliability, hoewel dit niet zo ingewikkeld hoeft te zijn.
Edit:
Ik edit niet graag een blogitem, maar naar aanleiding van de vele comments duw ik er dit en een kleine update in de conclusie toch maar even tussen:
In het onderstaande stukje bekijk ik enkel een aantal punten waarop het met SSDs op technologisch vlak kan misgaan. Ik hou geen rekening met de kans waarmee het mis kan gaan.
Firmware bugs
Solid state drive zijn eigenlijk mini-computers. Dit kan je best zien op volgen diagram van Texas Instruments:
Waar het blokje CPU staat, bedoelen ze ook echt CPU. Veelal gaat het over een ARM-core, soms zelf multi-core, waar de nodige periferie in een SoC gebundeld is.
Aangezien het een 'generieke' CPU core is, draait er dan ook gewoon software op. Meestal een RTOS met daarboven de SSD-specifieke applicatie.
En om tot het punt te komen: alle software bevat bugs. Als developer doet het me zelfs geen pijn om dit te moeten toegeven. Nog nooit een verdwaalde rozijn in een wit brood gevonden? Of een slak op een krop sla?
Er zijn wel enkele gekende voorbeelden zoals de befaamde 8MB bug van Intel, de verdwijnende Corsair drives, etc. Zoek maar eens op de termen "SSD firmware bug".
De impact van deze bugs kan gaan van verlies van data tot data corruptie en zelfs tot dode drives.
Niet naleven van ATA commando's
Voor dit stukje moet ik even wat dieper graven in hoe filesystems werken en dan vooral over de functie van een journal.
Een journal beschrijft eigenlijk wat de volgende actie op de drive is, bvb bij het verwijderen van een file:
• Markeer dat file X zal verwijderd worden in de journal
• Verwijder file X
Deze journal staat ook gewoon in een aparte stukje in het filesystem. Er zijn verschillende soorten journalling waar ik nu verder niet op inga. Belangrijk is om te weten dat journalling, om correct te werken een garantie moet krijgen van de drive waarop gewerkt wordt. De drive moet het commando om de cache leeg te maken correct verwerken.
Tussen het schrijven naar de journal en het effectief uitvoeren van de actie wordt namelijk typisch zo'n commando naar de drive gestuurd. Dit zorgt ervoor dat de journal effectief op de flash geschreven is vooraleer overgegaan wordt tot het effectief uitvoeren van die actie.
Bij bovenstaand voorbeeld, veronderstellend dat de drive alles zo lang mogelijk in cache houdt:
| Actie | Wat gebeurt er bij stroomuitval |
| (nog niets gebeurd) | Niets. Het bestand is niet verwijderd |
| Markeren in de journal | Niets. De journal entry staat niet op disk |
| (markering zit in drive cache) | Niets. De journal entry staat nog niet op disk. |
| Cache leegmaken | |
| (journal staat op disk) | File wordt verwijderd na reboot |
| Verwijder file | File wordt verwijderd na reboot |
| (verwijderde file zit in drive cache) | File wordt verwijderd na reboot |
| (effectief wegschrijven naar disk) | |
| (alles staat op de drive) | File is verwijderd. Journal entry wordt genegeerd. |
Je ziet dat er veel punten zijn waar het kan misgaan. Ik heb trouwens het stukje cache leegmaken zelf overgeslaan, daar komen we later op terug.
Ik haalde het hierboven al aan: het filesystem leeft op de garantie dat de drive het commando voor het leegmaken van de cache naleeft. Helaas is dit niet altijd het geval, in de naam der performantie en levensduur.
Er zijn enkele redenen waarom drives veel data in de cache houden:
• Er is een (kleine) kans dat de data kort erna opnieuw overschreven wordt. Niet wegschrijven naar disk betekent dus dat je een kostbare erase-cycle uitspaart wat de levensduur van de drive ten goede komt.
• Hoe meer data een drive in de cache heeft, hoe beter de wear-leveling van de drive zijn werk kan doen. Opnieuw komt dit de levensduur van de drive ten goede.
• Schrijven naar de cache is sneller dan schrijven naar het flash-geheugen. Met een reusachtige cache van 512MB kun je behoorlijk veel bufferen aan zeer hoge snelheid.
Ik kan al raden wat zo'n SSD met 512MB cache doet als z'n cache voor de helft vol zit en er een "FLUSH CACHE" commando aankomt. Die kijkt even of niemand hem ziet en veegt het commando nadien gewoon lekker onder de mat.
Uit ervaring weet ik dat sommige sandforce drives ook gewoon dit commando negeren om dan zelf elke 2 seconden de cache leeg te maken. Helaas is dit niet voldoende. Het punt waarop de drive de data wegschrijft is niet het punt waarop het filesystem dit wil. Je hebt dus geen enkele garantie dat je data bij stroomuitval correct is.
SLC, MLC, TLC en ECC
Een hele hoop acroniemen om te vertellen dat flash-geheugen foutgevoelig is. Ik zal de gedetailleerde werking van een SSD besparen, zie daarvoor dit uitstekende artikel.
Er zijn enkele zaken toch belangrijk om te vermelden. NAND flash bewaart zijn data door electronen op te slaan in kleine cellen. Wanneer je data leest, dan kijk je eigenlijk hoeveel lading er in een cel zit. Voor SLC (single level cell) heb je maar 2 niveau's: 0 en 1. Voor de meeste MLC heb je er 4 en nu is er zelfs TLC met 8 niveau's.
Bij 8 niveau's gaat het over zeer kleine verschillen in lading. Er kunnen dus veel meer foute bits zijn bij het uitlezen. Dan laten we het verschil in aantal wis-cyclussen (en dus de levensduur van je drive) nog achterwege.
Bitfouten zijn niet plezant. Het gaat namelijk over corrupte data. Een NAND flash komt trouwens af fabriek met veel kapotte cellen. Niet erg, want er bestaat zoiets als ECC, error correcting code.
Van NAND flash specifieert de fabrikant telkens hoeveel bitfouten je mag verwachten. Typische getallen waren vroeger 1bit/256byte, die met standaard Hamming codes konden opgelost worden. Nu gaat het over veel grotere getallen van 4bit/512byte. Ik dacht trouwens al ergens 16bit per 512byte te hebben zien passeren... Hiervoor moeten zwaardere algoritmes zoals Reed-Solomon en BCH gebruikt worden.
Soms wordt het toch echter teveel en kunnen zelfs die kunstjes je data niet redden.
Meestal houdt een SSD controller bovendien bij het uitlezen rekening met het aantal fouten dat gecorrigeerd wordt en als dit oploopt, wordt het blok geheugen als slecht gemarkeerd zodat het niet meer gebruikt wordt. Dit voorkomt meestal tijdig dat je data verloren gaat, maar soms ook niet.
De eerlijkheid gebiedt me hier om te zeggen dat ook gewone harde schijven ECC nodig hebben.
Weet je nog de overstap naar sectoren van 4KB? 1 van de redenen is dat ECC dan over grotere blokken kan uitgerekend worden en er dus iets minder overhead is. Op zich is hier dus weinig verschil met harde schijven.
Interne huishouding
Er is nog iets wat je over NAND flash moet weten. Een conventionele harde schijf is ingedeeld in sectoren van 512bytes, of sinds recent 4KB. No magic. Gewoon een hoop sectoren achter elkaar.
NAND flash wordt anders ingedeeld, op volgorde van groot naar klein:
• Erase blocks. De kleinste eenheid waarmee flash gewist kan worden (bvb 128KB)
• Pages. De kleinste eenheid waarmee flash geschreven en gelezen kan worden. (bvb 2KB)
• Cellen. Slaan individuele bits, of groepen van bits op.
Elke NAND flash specifieert een gemiddeld aantal erase-cycles per erase-block. Voor SLC gaat dit over een 100000, eMLC doet er 30000, bij MLC gaat het afhankelijk van het type over een 10000, 5000 of 3000 en voor TLC spreekt men over een duizendtal. Telkens je dus een erase block wist wordt hij een 'jaartje ouder'. Om in diezelfde metafoor te blijven: je kan dus maar beter profiteren van wat het leven je te bieden heeft.
Aangezien je NAND flash leest en schrijft in blokken die enkele grootteorden kleiner zijn dan een erase block moet er wear-leveling toegepast worden. Er zijn veel trucs die ze kunnen toepassen, maar die zijn hier nu even niet van belang.
Wat wel van belang is, is dat hier een hele boekhouding bij komt kijken en dat de drive terwijl jij denkt dat ie uit z'n neus zit te vreten, eigenlijk bezig is om ervoor te zorgen dat ie langer meegaat en ook snel blijft. Er wordt dus gelezen en geschreven op momenten dat je het niet verwacht.
Bovendien houdt een flash nog heel veel metadata bij (bvb het aantal keren dat een blok geschreven/gewist is geweest, een mapping van sector naar een pagina in NAND flash, etc.)
Hierbij komen we dus ook nog even terug op wat er gebeurd als de drive zijn cache leegmaakt. Op dit moment moeten bvb die mappings bijgewerkt worden. Als dit incorrect gebeurt, dan raken files corrupt. Je kan dan bijvoorbeeld plots data van de ene file in een andere terugvinden. Echt gebeurd! Eigenlijk komt dit overeen met wat er kan gebeuren op een filesystem zonder journaling of incorrecte journaling door een ontbrekend flush cache-commando.
Als de stroom op zo'n moment dus uitvalt, kun je maar hopen dat de firmware in je drive goed voor je data zorgt... Helaas vind je over dit soort failures geen statistieken; wat je niet ziet, ...
Stroomuitval bij programmeren van MLC/TLC
Tot slot, iets wat ik ook pas recent heb ontdekt en waar je nog maar weinig informatie over vindt...
Bij MLC kun je meerdere bits opslaan per cel. Fabrikanten verminderen het aantal cellen die ze groeperen tot pages niet, aangezien dit meer plaats op de chip zou vereisen. Dus eigenlijk kun je per fysieke page, meer data kwijt. Vermoedelijk laten ze de grootte van een logische page niet meegroeien voor andere redenen zoals ECC correctie. In plaats daarvan organiseren ze een fysiche page in logische pages.
Ik hoor je al denken: maar dan moet je telkens wissen als je 1 van de logische pages wil schrijven! Dit is echter niet waar. Je kan een page meerdere keren beschrijven tussen 2 erases.
En hier komt het addertje... Als je de 'upper' page beschrijft en de stroom valt uit, dan is er een grote kans dat je ook de 'lower' page corrupt maakt. Dit fenomeen heet "lower page corruption" en komt enkel voor bij MLC en TLC. Bij TLC is het probleem trouwens nog erger aangezien je nog meer data corrupt maakt.
Conclusie
Veel van de beschreven problemen kunnen verholpen worden door ofwel het gebruik van een drive met supercap (of gelijkwaardig) zoals de Intel 310 en 710 reeksen of door het gebruik van een UPS.
De andere problemen hangen af van de kwaliteit en het type van het flash-geheugen en de kwaliteit van de firmware in de drives. Kan iemand me nog vertellen waarom Intel zijn eigen firmware schreef voor zijn drives met SandForce controller? Het was niet omdat ze geld over hadden... Ik herinner me nog een tweakblog waar de auteur het aantal RMAs per merk en drive in grafiekjes goot. Wordt het een en ander al duidelijk?
Mijn persoonlijke ervaringen stemmen me bovendien pessimistisch. Het gros van de fabrikanten lijkt performance en levensduur van een drive ver boven de veiligheid van die data te stellen. En eerlijk: wat heeft het een supersnelle drive die 10jaar mee gaat van zin als de data erop bij het minste ongeluk corrupt kan worden?
Edit:
Naar aanleiding van de comments hier toch ook even een nuancering. Mijn zorg is niet dat SSDs kapot kunnen gaan. Big deal, ik heb ook al menig HDD versleten. Mijn zorg is wel dat fabrikanten performance en endurance boven reliability stellen. Er zijn enkele trade-offs mogelijk in het H/W design en in de firmware en het lijkt er sterk op dat alle vendors deze trade-offs steevast naar performance laten overhellen, want dat staat goed in de benchmarks en heeft dus direct gevolg op de verkoop. Anderzijds berichten de media (hier vooral magazines en websites) enkel en alleen over performance en (theoretische) endurance. Er worden geen testen gedaan op reliability, hoewel dit niet zo ingewikkeld hoeft te zijn.
MBTI - Wie ben ik?
Sommige bloggers durven al eens met opzet een titel te kiezen voor hun stukje om de nieuwsgierigheid van het publiek enigszins aan te wakkeren. Ik hoop bij deze schuldig verklaard te worden aan desbetreffend misdrijf. Hier vind je namelijk niet de enthousiaste inleiding van een kersverse blogger waarin hij uitvoerig beschrijft wat hij of zij met diens 5000 karma punten wenst aan te vangen, om vervolgens de volgende 3 jaar niets meer van zich te laten horen 
.
De echte aanleiding van dit stukje is het volgen van een inleidende cursus over MBTI. Mijn werkgever stelde mij namelijk in de mogelijkheid om vorige week een "MBTI assessment course" te laten volgen. Waarvoor dank, overigens. Nu ben ik alweer een paar honderd karakters verder en weet u nog steeds niet waarover dit eigenlijk gaat. De lezer met wat minder geduld heeft misschien dit al gevonden.
De ongeduldige lezer heeft overigens gelijk. Niet alleen over de Myers-Briggs Type Indicator, maar ook over het vele geneuzel wat in mijn blogs voorkomt. Blijkbaar schrijf ik te graag of schep ik er plezier uit om alles lang en breed uit te schrijven. Serves you right. Het is algemeen geweten dat we in de 21ste eeuw te weinig tijd nemen voor echt interessante zaken.
Myers en Briggs hebben, gebaseerd op de Carl Jung's werk, deze 4 assen samengesteld:
Zelfs het stukje "Utility" op de wiki somt al mooi op dat er binnen het wereldje enige beroering is over het onderwerp. Maar laten we dat maar als normaal aannemen. Zelfs fysici, normaal geroemd voor de exactheid van hun wetenschappen, durven mekaar al eens naar de troon te steken.
Als Nerd (op een site als Tweakers mag dit woord, in tegenstelling tot het minder virtuele deel van de wereld, al eens met een hoofdletter) ging vorige week een nieuwe wereld voor me open. Die andere wezens die je al eens nodig had om in je secundaire basisvoorzieningen zoals voedsel te voldoen bleken uiteindelijk ook intelligente schepsels! De schok was zo groot dat ik deze niet alleen kon verwerken, ergo dit stukje.
Alle gekheid op een stokje; Ik kan iedereen maar aanraden om, wanneer de gelegenheid zich voordoet, zo'n assessment niet links te laten liggen. Het is en blijft een zacht-wetenschappelijk onderwerp en de resultaten zijn allesbehalve een vaststaand feit, maar het leert op de werkvloer en daarbuiten toch enkele dingen in perspectief te zetten. Je loopt bij zo'n assessment vooral jezelf tegen het lijf (misschien was daarom de schok zo groot?) en het leert ook dat sommige van de kleine of sterke kantjes die je hebt ook helemaal niet zo ongewoon zijn.
En voor zij die nog verder willen gaan, kan het hen ook leren over die ander. Over hoe we samen kunnen bouwen aan wereldvrede of toch minstens al een poging doen om mekaar niet in de haren te vliegen (schrappen wat niet past).
.De echte aanleiding van dit stukje is het volgen van een inleidende cursus over MBTI. Mijn werkgever stelde mij namelijk in de mogelijkheid om vorige week een "MBTI assessment course" te laten volgen. Waarvoor dank, overigens. Nu ben ik alweer een paar honderd karakters verder en weet u nog steeds niet waarover dit eigenlijk gaat. De lezer met wat minder geduld heeft misschien dit al gevonden.
De ongeduldige lezer heeft overigens gelijk. Niet alleen over de Myers-Briggs Type Indicator, maar ook over het vele geneuzel wat in mijn blogs voorkomt. Blijkbaar schrijf ik te graag of schep ik er plezier uit om alles lang en breed uit te schrijven. Serves you right. Het is algemeen geweten dat we in de 21ste eeuw te weinig tijd nemen voor echt interessante zaken.
Myers en Briggs hebben, gebaseerd op de Carl Jung's werk, deze 4 assen samengesteld:
- Extraversion (E)<=> (I) Introversion
- Sensing (S) <=> (N) Intuition
- Thinking (T) <=> (F) Feeling
- Judging (J) <=> (P) Perceiving
Zelfs het stukje "Utility" op de wiki somt al mooi op dat er binnen het wereldje enige beroering is over het onderwerp. Maar laten we dat maar als normaal aannemen. Zelfs fysici, normaal geroemd voor de exactheid van hun wetenschappen, durven mekaar al eens naar de troon te steken.
Als Nerd (op een site als Tweakers mag dit woord, in tegenstelling tot het minder virtuele deel van de wereld, al eens met een hoofdletter) ging vorige week een nieuwe wereld voor me open. Die andere wezens die je al eens nodig had om in je secundaire basisvoorzieningen zoals voedsel te voldoen bleken uiteindelijk ook intelligente schepsels! De schok was zo groot dat ik deze niet alleen kon verwerken, ergo dit stukje.
Alle gekheid op een stokje; Ik kan iedereen maar aanraden om, wanneer de gelegenheid zich voordoet, zo'n assessment niet links te laten liggen. Het is en blijft een zacht-wetenschappelijk onderwerp en de resultaten zijn allesbehalve een vaststaand feit, maar het leert op de werkvloer en daarbuiten toch enkele dingen in perspectief te zetten. Je loopt bij zo'n assessment vooral jezelf tegen het lijf (misschien was daarom de schok zo groot?) en het leert ook dat sommige van de kleine of sterke kantjes die je hebt ook helemaal niet zo ongewoon zijn.
En voor zij die nog verder willen gaan, kan het hen ook leren over die ander. Over hoe we samen kunnen bouwen aan wereldvrede of toch minstens al een poging doen om mekaar niet in de haren te vliegen (schrappen wat niet past).
Klant-en-service
Het schijnt dat blogs in de eerste plaats bedoeld zijn om te ranten over de frustraties in het alledaagse leven. Waarom zou ik dus achterblijven? Mijn blog stond immers leeg te wachten op zijn eerste stukje inhoud. En inhoud zal hij krijgen.
Wij Belgen hebben onderhand recht op klagen. Als het niet over de verloren generatie politici is, dan wel over het bedrijfsleven. En als we echt niets anders weten, dan is er altijd het weer nog.
Misschien moet ik maar eens ter zake komen. Een al te lange inleiding kan al snel gaan vervelen. Voor dit stukje had ik graag Telenet op de korrel genomen, toonvoorbeeld van politiek gestuurd monopolie. Maar daarover misschien later meer. Aanleiding van mijn recentste uitspatting van ongenoegen is een defecte settopbox. Nu verwacht ik dat je eerste reactie is dat Telenet hier toch niets aan kan doen. Electronica gaat nu eenmaal defect.
Helaas gaat de redenering daar al mis. De digicorder, want zo heten die krengen, is zoals alle settops een product van eindeloze besparingen. En zo komt het voor dat de fabrikant, ADB (ook jullie komen er niet zonder naamsvermelding vanaf!), capacitoren gebruikt die voor hun werk eigenlijk te licht bevonden zijn. Het blijkt zo erg dat je op het internet eenvoudige doe het zelf handleidingen kan vinden om het euvel te verhelpen, ditmaal met materiaal dat wel voor die taak geschikt is.
Deze blogschrijver heeft bovendien de settopbox van zijn teerbeminde ouders reeds op die manier hersteld. Het betrof daar echter een aangekochte doos van INDI (R.I.P.), welke intern eigenlijk van hetzelfde merk (ADB, vermelding 2!) en type is. Deze doos werkt sindsdien prima. Gemaakte kosten: 4¤ aan capacitoren. Helaas had ik nog geen soldeerbout en tin, welke de reële kost enigszins omhoog gestuwd hebben, maar deze hebben onderhand hun diensten ook anders al bewezen. Afschrijven over langere periode heet dat.
Helaas betrof het in ons geval een huurtoestel. Het zegeltje op de zijkant schreeuwde om verbroken te worden. Misschien verwachtte de settopbox om door mij met meer liefde en toewijding hersteld te worden dan door de Telenet- of ADB-medewerker (3-maal is scheepsrecht). Of misschien zat de schrik voor recyclage er nogal diep in. Ik heb dan ook aan een onuitstaanbare drang moeten weerstaan. Waar blijft mijn medaille voor moed en zelfopoffering?
Uiteindelijk ben ik dan maar met ijdele hoop richting Telenet verkooppunt gereden. Ik wens op dit punt toch ook even een positieve boodschap uit te dragen (dient een blog daar ook voor?): mijn antagonist in dit toneelstukje was correct, beleefd en behulpzaam. En tegelijk aan handen en voeten gebonden door zijn werkgever.
Na het verplichte verifiëren dat het toestel wel degelijk defect was, haalde de medewerker een nieuwe doos tevoorschijn. Wacht even, meneer de verkoper. In deze oude doos zit een harde schijf en daarop zitten veel nuttige bits, zorgvuldig gecodeerd. Ik had graag die bits, mits wat beperkte transformatie in licht en klank, aan mijn ogen en oren blootgesteld, teneinde alsnog te kunnen meepraten over de lopende TV-series tijdens de lunch.
Zulks was mij niet gegund. Telenet neemt niet de moeite om de harde schijf van het oude in het nieuwe toestel te stoppen. Ze verdoemden mij dus tot blozen en stilletjes wegkijken, wanneer de collega's het weer eens over die fantastische reeks hadden.
Plan B, dan maar. Telenet heeft immers een tijdje geleden een nieuwe serie settops geïntroduceerd. 3 tuners in plaats van 2 en een snellere processor. In gedachten liep ik al als de vliegende weerga doorheen de menu's van mijn nieuwe blinkende digicorder, terwijl ik de opname van 2 films plande om daarna naar een ander te kijken.
"Als compensatie voor het verlies van mijn seriesen films, krijg ik toch wel een digicorder van de nieuwe reeks?". Bingo! Ik had al gewonnen. Niets kon me nu nog stoppen.
Tjah, geen cliffhanger zonder verrassing. Hoewel ik na herlezen van bovenstaande paragraaf toch enigszins moet vaststellen dat ik minder ironie moet gebruiken, wil ik het antwoord al niet verklappen: "Nee meneer, " begon de medewerker beleefd, " daarvoor moet u in het klantensysteem aangemerkt staan voor de promotie."
Nederlanders verwoorden het soms mooi: nou breekt m'n klomp. Promotie. Ik beeld het me al in:
"Beste huisbaas, uw 15jaar oude verwarmingsketel heeft het begeven. Wij zitten in de kou. Gelieve een nieuw hoogrendementsgevalletje te installeren." - "Nee, beste huurder. U komt niet in aanmerking voor promotie, ik zoek ergens tweedehands een gelijkaardig modelletje voor u uit."
Enig aandringen later besefte ik dat het klantensysteem altijd gelijk heeft. Uw pantoffelheld is dan ook afgedropen met een oude settopbox zonder enige bits van genot op de harde schijf.
Vandaag troost ik me met de gedachte dat ik weerwraak genomen heb.
Deze cliffhanger was waarschijnlijk beter geslaagd. Weerwraak in de vorm van een tevredenheidsenquête. De mailbox van vrouwlief stond open en ik kon me niet bedwingen om op zoek te gaan naar geheime minnaars, vermomd onder onschuldig ogende koppen als "Uw online aankoop van 28/10". Men kan hier echter tegen inbrengen dat vrouwen en online aankopen waarschijnlijk niet zo'n onschuldig combinatie zijn, dat terzijde.
De e-mail met link naar de enquête haalde mijn diepste verlangens naar boven: wraak. Vol goede moed begon ik de lijst multiple-choice vragen af te lopen. Waar blijven die vragen waarop ik mijn ongenoegen kon uiten? Geduld wordt echter beloond. Helemaal onderaan stond de uiterst accurate vraag: "Hoe kan telenet zijn diensten verbeteren?"
Telenet werd getrakteerd op onderstaand stukje:
Wij Belgen hebben onderhand recht op klagen. Als het niet over de verloren generatie politici is, dan wel over het bedrijfsleven. En als we echt niets anders weten, dan is er altijd het weer nog.
Misschien moet ik maar eens ter zake komen. Een al te lange inleiding kan al snel gaan vervelen. Voor dit stukje had ik graag Telenet op de korrel genomen, toonvoorbeeld van politiek gestuurd monopolie. Maar daarover misschien later meer. Aanleiding van mijn recentste uitspatting van ongenoegen is een defecte settopbox. Nu verwacht ik dat je eerste reactie is dat Telenet hier toch niets aan kan doen. Electronica gaat nu eenmaal defect.
Helaas gaat de redenering daar al mis. De digicorder, want zo heten die krengen, is zoals alle settops een product van eindeloze besparingen. En zo komt het voor dat de fabrikant, ADB (ook jullie komen er niet zonder naamsvermelding vanaf!), capacitoren gebruikt die voor hun werk eigenlijk te licht bevonden zijn. Het blijkt zo erg dat je op het internet eenvoudige doe het zelf handleidingen kan vinden om het euvel te verhelpen, ditmaal met materiaal dat wel voor die taak geschikt is.
Deze blogschrijver heeft bovendien de settopbox van zijn teerbeminde ouders reeds op die manier hersteld. Het betrof daar echter een aangekochte doos van INDI (R.I.P.), welke intern eigenlijk van hetzelfde merk (ADB, vermelding 2!) en type is. Deze doos werkt sindsdien prima. Gemaakte kosten: 4¤ aan capacitoren. Helaas had ik nog geen soldeerbout en tin, welke de reële kost enigszins omhoog gestuwd hebben, maar deze hebben onderhand hun diensten ook anders al bewezen. Afschrijven over langere periode heet dat.
Helaas betrof het in ons geval een huurtoestel. Het zegeltje op de zijkant schreeuwde om verbroken te worden. Misschien verwachtte de settopbox om door mij met meer liefde en toewijding hersteld te worden dan door de Telenet- of ADB-medewerker (3-maal is scheepsrecht). Of misschien zat de schrik voor recyclage er nogal diep in. Ik heb dan ook aan een onuitstaanbare drang moeten weerstaan. Waar blijft mijn medaille voor moed en zelfopoffering?
Uiteindelijk ben ik dan maar met ijdele hoop richting Telenet verkooppunt gereden. Ik wens op dit punt toch ook even een positieve boodschap uit te dragen (dient een blog daar ook voor?): mijn antagonist in dit toneelstukje was correct, beleefd en behulpzaam. En tegelijk aan handen en voeten gebonden door zijn werkgever.
Na het verplichte verifiëren dat het toestel wel degelijk defect was, haalde de medewerker een nieuwe doos tevoorschijn. Wacht even, meneer de verkoper. In deze oude doos zit een harde schijf en daarop zitten veel nuttige bits, zorgvuldig gecodeerd. Ik had graag die bits, mits wat beperkte transformatie in licht en klank, aan mijn ogen en oren blootgesteld, teneinde alsnog te kunnen meepraten over de lopende TV-series tijdens de lunch.
Zulks was mij niet gegund. Telenet neemt niet de moeite om de harde schijf van het oude in het nieuwe toestel te stoppen. Ze verdoemden mij dus tot blozen en stilletjes wegkijken, wanneer de collega's het weer eens over die fantastische reeks hadden.
Plan B, dan maar. Telenet heeft immers een tijdje geleden een nieuwe serie settops geïntroduceerd. 3 tuners in plaats van 2 en een snellere processor. In gedachten liep ik al als de vliegende weerga doorheen de menu's van mijn nieuwe blinkende digicorder, terwijl ik de opname van 2 films plande om daarna naar een ander te kijken.
"Als compensatie voor het verlies van mijn seriesen films, krijg ik toch wel een digicorder van de nieuwe reeks?". Bingo! Ik had al gewonnen. Niets kon me nu nog stoppen.
Tjah, geen cliffhanger zonder verrassing. Hoewel ik na herlezen van bovenstaande paragraaf toch enigszins moet vaststellen dat ik minder ironie moet gebruiken, wil ik het antwoord al niet verklappen: "Nee meneer, " begon de medewerker beleefd, " daarvoor moet u in het klantensysteem aangemerkt staan voor de promotie."
Nederlanders verwoorden het soms mooi: nou breekt m'n klomp. Promotie. Ik beeld het me al in:
"Beste huisbaas, uw 15jaar oude verwarmingsketel heeft het begeven. Wij zitten in de kou. Gelieve een nieuw hoogrendementsgevalletje te installeren." - "Nee, beste huurder. U komt niet in aanmerking voor promotie, ik zoek ergens tweedehands een gelijkaardig modelletje voor u uit."
Enig aandringen later besefte ik dat het klantensysteem altijd gelijk heeft. Uw pantoffelheld is dan ook afgedropen met een oude settopbox zonder enige bits van genot op de harde schijf.
Vandaag troost ik me met de gedachte dat ik weerwraak genomen heb.
Deze cliffhanger was waarschijnlijk beter geslaagd. Weerwraak in de vorm van een tevredenheidsenquête. De mailbox van vrouwlief stond open en ik kon me niet bedwingen om op zoek te gaan naar geheime minnaars, vermomd onder onschuldig ogende koppen als "Uw online aankoop van 28/10". Men kan hier echter tegen inbrengen dat vrouwen en online aankopen waarschijnlijk niet zo'n onschuldig combinatie zijn, dat terzijde.
De e-mail met link naar de enquête haalde mijn diepste verlangens naar boven: wraak. Vol goede moed begon ik de lijst multiple-choice vragen af te lopen. Waar blijven die vragen waarop ik mijn ongenoegen kon uiten? Geduld wordt echter beloond. Helemaal onderaan stond de uiterst accurate vraag: "Hoe kan telenet zijn diensten verbeteren?"
Telenet werd getrakteerd op onderstaand stukje:
Helaas gebiedt mijn geweten me erbij te vertellen dat ik besef dat de medewerker die dit leest hier niets nuttig mee zal aanvangen en dat bovenstaand stukje ongenoegen nooit genoten zal mogen worden door enige persoon van betekenis binnen het bedrijf. Maar ik blijf tenminste achter met het gevoel dat ik mijn wraak gehad heb.Telenet laat zijn klanten bij defecte toestellen, bovendien veroorzaakt door ondermaatse kwaliteit, volledig in de kou.
Onze digicorder had, zoals bijna alle defecte toestellen van ADB, bolle capacitoren - oorzaak: slechte materiaalkeuze.
Materiaalkost voor herstelling: 4¤. Ik heb zo reeds een INDI digicorder hersteld, intern toch hetzelfde toestel. Kleine aanmerking bij deze: aangezien het toestel zowat een kloon betreft van de telenet digicorder is het weer een knap staaltje van Telenet om de (bovendien aangekochte) settops zomaar even buiten te gooien.
Aangezien het voor ons echter een huurtoestel betreft, kan ik best aannemen dat Telenet liever niet heeft dat klanten deze herstelling zelf uitvoeren. Voor klanten die het hier niet nauw mee nemen is wat telenet aanrekent bij verbroken zegel pure afzetterij:
Het hoogste bedrag ligt een stuk hoger dan de aanschafprijs van een digicorder, en na 3-4j, wanneer telenet de box al volledig heeft bekostigd uit de huurgelden en de box al volledig afgeschreven is, blijft ze nog een torenhoog bedrag vragen.
Helaas eindigt het hier niet: de service van telenet bij een defect toestel is beneden alle peil. Opgeslagen programma's is de klant kwijt, hoewel een harde schijf (mits deze zelf niet defect is) eenvoudig te vervangen zou moeten zijn.
Dan hoopt die klant maar op een kleine compensatie in de vorm van de laatste versie van de digicorder. Weer mis. Klanten krijgen dezelfde versie terug mee, tenzij ze voor 'promotie' aangemerkt staan in het klantensysteem van Telenet.
Nogal bizar om van promotie te spreken bij een defect toestel. Ik wil geen promotie, ik wil service. Voor ~47¤/mnd, gegeven dat de reële kost van de shakes hier ver onder ligt, denk ik dat ik daar wel recht op heb.
Deze ontevreden klant zal, wanneer Telenet eindelijk concurrentie krijgt op de kabel (met dank aan het BIPT), zijn opties zeker bekijken.